(17 juni 2025) Wat vooraf ging: in de nacht van 11 september stortte in hartje Dresden een van de bruggen over de Elbe in, althans gedeeltelijk. Het was de meest moderne van vier bruggen die de beide stadsdelen van het centrum verbinden, gebouwd in 1971 ten tijde van de DDR. Er was geen concrete aanleiding voor het instorten van de Carola Brücke. Als door een wonder koos brugdeel C ervoor om spontaan door z’n voegen te zakken op een moment dat er helemaal niemand op stond, overheen liep of overheen reed. Ook de nachttram die er rijdt was net voorbij gekomen, twee minuten vroeger of later was het op een ramp uitgedraaid, maar nu raakte er niemand gewond.
Dat was ongeveer het enige goede nieuws rond de instorting van ‘de Carola’. Nu lag er een dikke zware betonnen brug in het water van de Elbe, normaal gesproken een veel gebruikte vaarroute voor vrachtverkeer en toeristenschepen. Die werd prompt stilgelegd. En ook het drukke stadsverkeer moest, en moet nog steeds, uitwijken naar andere bruggen, waardoor lange files in ochtend- en avondspits normaal zijn geworden. Het weghalen van dat betonnen gevaarte uit het water kostte enorm veel hoofdbrekens en tijd, want ga maar eens met al je graafmachines en boorapparaten aan het werk in een snelstromende rivier en leg daar maar eens een hulpdam aan, zonder te stuiten op oude, niet ontplofte bommen uit de oorlog. Vertraging werd een vast refrein in de berichtgeving. Dat was misschien nog tot daar aan toe, klemmend was de vraag hoe het ervoor stond met de beide andere delen van deze brug die uit drie vlak naast elkaar gelegen onderdelen is opgebouwd: nee, die konden ook niet blijven staan, zo bleek na langdurig technisch en wetenschappelijk onderzoek. Het afscheuren van het buitenste deel had via allerlei dwarsverbindingen ook de andere delen onherstelbaar beschadigd. Dus moest er een bruikbaar plan komen om ook Carola A en B omlaag te halen en uit de weg te ruimen, maar ze konden die stukken toch moeilijk zomaar in het water laten plonzen. Afijn, ik schreef daar al eerder over, net als over de te verwachten kosten voor een nieuwe brug – zeker honderdvijftig miljoen, geld dat de stad niet beschikbaar heeft – en over de oplaaiende strijd over wat voor model brug dat dan moet worden, en of niet beter eerst een tijdelijke noodbrug verlichting kan brengen. In het nogal conservatieve Dresden hoeft het niet te verbazen dat een initiatief populair is geworden om de Carola historisch te herbouwen naar het oorspronkelijke voorbeeld van honderd jaar geleden. Maar dat is slechts een van vele plannen, waarbij de bedrijfs- en autolobby (vierbaansbrug!) recht tegenover de groene, fietsvriendelijke (tweebaans, brede fietspaden) factie is komen te staan.
Die discussie wordt nog steeds gevoerd, maar langzamerhand neemt vooral het ongeduld toe. Hoe is het toch mogelijk dat Dresden een ingestorte brug pontificaal acht maanden in het water had laten liggen en daarmee alle toeristen van een fotomotief had voorzien dat de stad alleen maar schade zal toebrengen? – kon een van de tientallen toegesnelde deskundigen zich in de krant afvragen. En meermaals werd erop gewezen dat in Genua, waar de hoge verkeersbrug zomaar instortte met tientallen doden ten gevolg, twee jaar later al een nieuwe, betere in gebruik werd genomen. Waarom kan dat hier niet, in het welvarende Duitsland? De meest optimistische voorspellingen gaan uit van het jaar 2030 voor de opening van een nieuwe Carola, welke dat dan ook moge worden. Zes jaar minimaal.
Hoe dat kan? Een recent onderzoek naar de belabberde staat van alle Duitse wegen en bruggen wijst uit dat bij het vernieuwen van zo’n stuk verkeersinfrastructuur maar liefst 85 % van de tijd besteed wordt aan andere zaken dan de bouw: het verkrijgen van de vereiste vergunningen, alle verschillende mogelijke inspraak- en klachtenprocedures en dan de rechtszaken met betrokkenen en klagers. Vijfentachtig procent! (De resterende vijftien procent zijn nodig om het ding daadwerkelijk te ontwerpen en bouwen.) Dit wordt voor het gemak samengevat onder de term bureaucratie, dan wel bureaucratisch monstrum, wat al tot een gevleugeld woord van de politiek is uitgegroeid. En er zijn inderdaad veel regels in acht te nemen. Maar in feite is het de vergaand gerealiseerde democratie die hieraan debet is. Elk bezwaarschrift moet behandeld en serieus genomen worden, met iedere belanghebbende moet rekening gehouden worden. De regels ontstaan om al die verschillende belangen te beschermen. Een brugvernieuwing in Nürnberg werd langdurig stilgelegd omdat voor een mierenkolonie tijdelijk een andere habitat gevonden moest worden. Hetzelfde geldt als er vleermuizen kunnen wonen in de buurt van een bouwproject, zelfs als ze daar helemaal niet gesignaleerd zijn. Ik ben daar overigens niet tegen, de natuur verdient bescherming. Maar dit is de prijs die we betalen voor een democratie waarin allen kunnen meepraten: snel gaat dan vrijwel niks, behalve het nieuws over de traagheid.
Het is dan ook een klein wonder dat deze week niet alleen brugdeel C helemaal verdwenen is, maar ook de beide andere Carola-delen gericht en efficiënt omlaag zijn gehaald. Na het overwegen van allerlei opties via het water, ondersteund door platbodems of hoge kranen, heeft men tenslotte toch maar een flinke strekdam aangelegd zodat de zware brugdelen ‘gewoon’ op vaste bodem konden landen om daar te worden afgebroken. Eind dit jaar moet de betonnen DDR-Carola verdwenen zijn. En dan te bedenken dat men ervan uitging dat juist deze brug de stevigste en meest houdbare was tussen de veel oudere centrumbruggen. Niet dus. Het ligt allemaal, zo weten we inmiddels, aan de gebruikte techniek van beton met Spannstahl, stalen in het beton verzonken kabels die de zware delen bij elkaar houden. Dat staal wordt door de jaren heen aangetast door vocht en zuur dat zich dwars door het poreuze beton een weg baant en de kabels laat roesten. Het punt is dat je dit van buitenaf onmogelijk kunt zien, omdat het staal compleet is weggewerkt, en dus ook ontsnapt aan het oog van de inspecties die eens in de paar jaar plaatsvinden. Een constructie als een onzichtbare, tikkende tijdbom.
Je zou kunnen zeggen dat zo, ruim vijfendertig jaar na de Wende, het verenigde Duitsland nog een onbetaalde rekening van de DDR gepresenteerd krijgt. Dat is tenminste het geval met de Dresdense Carola en alle duizend andere bruggen in voormalig Oost-Duitsland die op dezelfde manier gebouwd zijn en voorzien van hetzelfde spanstaal. Een DDR-tijdbom, waardoor het ooit zo gehate kapitalistische Westen alsnog op kosten wordt gejaagd. Maar dat gaat voorbij aan het feit dat ook tienduizenden (!) bruggen en wegen in voormalig west-Duitsland er nauwelijks beter aan toe zijn. Gewoon onvoldoende onderhouden. Best alarmerend om te lezen.
Nu kan ik natuurlijk ach en wee gaan roepen en de autoriteiten (wie anders?) beschuldigen van alle mogelijke nalatigheid – wat dan ook erg veel gebeurt. Maar ik vermoed dat hier een erg herkenbaar menselijk trekje achter verscholen gaat. Iets dat stevig gebouwd is accepteer je al snel als vast en ‘eeuwig’. Ik moet zelf bekennen dat ik me nooit druk maak om alle honderden betonnen bruggen waar ik overheen kom. Ja, als er diepe gaten in het wegdek zitten, of als er aardbevingen geweest zijn of overstromingen. Dat zijn allemaal zichtbare gevaren en mankementen. Maar een constructie van steen, beton of metaal die aan de buitenkant in orde lijkt? Die geeft de illusie van kracht en stabiliteit. We zijn blij als zo’n gevaarte eenmaal staat en daarna willen we het vooral onbezorgd gebruiken, voor altijd. Dat ook beton onderhouden moet worden… tja, we hebben al zoveel te onderhouden. Build and forget is de Amerikaanse term voor dit patroon. Na het bouwen is het klaar. Het heeft ook in de Verenigde Staten gezorgd voor een enorme verwaarlozing van de infrastructuur.
Dresden heeft voorlopig geen kans haar brug te vergeten. Dat komt pas weer als er een nieuwe staat, ergens in het volgende decennium.